محمد قاضی مترجم و نویسنده بنام ایران به ۱۲ مرداد ۱۲۹۲ در مهاباد به دنیا آمد. پدر او میرزا عبدالخالق قاضی، از روحانیون مهاباد بود. او در ۴ سالگی پدرش را از دست داد ودوران کودکی را در روستاهای سریل آباد و چاغرلو به سر برد و در ۹ سالگی مجددا به مهاباد بازگشت و دوران دبستان را در سال ۱۳۰۷ به پایان رساند. او آموختن زبان فرانسه را در مهاباد نزد شخصی به نام آقای گیو آغاز کرد. در سال ۱۳۰۸ با یاری عمویش دکتر جواد قاضی به تهران آمد و در سال ۱۳۱۵ از مدرسه دارلفنون در رشته ادبی دیپلم گرفت. سپس وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۱۸ از آنجا فارغ التحصیل شد. در سال ۱۳۲۰ به استخدام وزارت دارایی درآمد و در سال ۱۳۵۵ از آنجا بازنشسته شد.
در دسال ۱۳۵۴ به بیماری سرطان حنجره مبتلا شد و برای درمان به آلمان رفت. ولی به علت پیشرفت بیماری که تارهای صوتی و نای او را در بر گرفته بود، پس از عمل جراحی، او فقط با کمک یک دستگاه که بر روی گلویش قرار میداد، قادر به سخن گفتن بود.
محمد قاضی روز ۲۴ دیماه ۱۳۷۶ در بیمارستان دی تهران درگذشت و با پافشاری مردم مهاباد، پیکر او را به زادگاهش بردند و در گورستان مهاباد به خاک سپردند.
محمد قاضی بی شک یکی از بزرگترین مترجمان ایران است. تسلط شگرف او به زبان فارسی و فرانسه او را در جایگاه ویژه ای قرار داداه است. سیر فکری و تفکر آزادیخواهانه و عدالت طلبی او را در میان تمامی آثار ترجمه او می توان مشاهده کرد.
کتاب "بردگان سیاه" جنایات وارده به بردگان سیاه در آمریکا را بازگو می کند. "مسیح باز مصلوب" شرح مبارزه مردم یونان با رژیم ترکیه است. "در زیر یوغ" شرح ستم هایی است که بر مردم بلغارستان وارد آمد و مبارزه آنان بر علیه رژیم عثمانی. "غروب فرشتگان" قتل و عام ارمنیان را و نبردهای آنان را با دولت ترکیه بازگو می کند . کتاب "آدم ها و خرچنگها" رمان تاثرانگیزی است در مورد فقر و گرسنگی و رنج و درد مردم برزیل
او خود در پاسخ سوال خوزوئه دوکاسترو در مورد انگیزه اش درباره ترجمه کتاب "آدم ها و خرچنگها" چنین می گوید:
"ما اینجا نمیتوانیم از بدبختیها و بیعدالتیهای رایج در کشورمان سخن بگوئیم، چون سروکارمان با ساواک و با زندان و زجر و شکنجه خواهد بود. ولی اگر نویسنده ای، مثل شما، دردها و بدبختی های مردم ستم کش کشورش را در کتابی عرضه کرده و یا حس کنیم که آن چه بر سر مردم کشور ما می آید، همانند یا به تقریب، همان است که در آن کتاب تشریح و توصیف شده است، به ترجمه آن می پردازیم تا تسکینی به درد دل خودمان بدهیم و اگر مورد اعتراض و تعقیب دستگاه سانسور هم قرار گرفتیم، می گوییم این ها مربوط به فلان کشور است و ربطی به کشور ما ندارد. به عبارت دیگر ما در پناه نام شما حرفهای خود را میزنیم و در پناه نام شما هم از تعقیب و آزار مصون میمانیم"
از جمله کتابهایی که قاضی به فارسی برگردانده کتاب "مادر" اثر نویسنده روسی ماکسیم گورکی" است. او همچنین اثری نیز از نویسنده آمریکائی " پرل باک" به نام "مادر" نیز منتشر کرد. بعضی از کتابفروشان از این موضوع لطیفهای ساختند و میگفتند:
"در دنیا فقط محمد قاضی است که دو مادر دارد، یک مادر آمریکائی و یک مادر روسی !"
محمد قاضی یکی از پرکارترین مترجمان ایران است. حاصل زندگی پرباراو شامل ۶۶ کتاب ترجمه و سه کتاب تألیفی است.
ترجمه
از آثار مهم ترجمهشده توسط محمد قاضی میتوان از این کتب نام برد:
جزیره پنگوئنها (اثر آناتول فرانس)
چهل روز موسی داغ اثر فرانتز ورفل (ترجمهشده در ۱۳۷۳)
درد ملت (ترجمه به همراه احمد قاضی از رمان کردی «ژانی گهل» نوشته ابراهیم احمد)
دن کیشوت اثر میگل سروانتس (ترجمهشده در ۱۳۳۶)
ز
وربای یونانی اثر نیکوس کازانتزاکیس
شازده کوچولو، اثر آنتوان دو سنتاگزوپری، ۱۳۳۳
صلاحالدین ایوبی اثر آلبر شاندور.
قلعه مالویل اثر روبر مرل
کمون پاریس
مسیح بازمصلوب اثر نیکوس کازانتزاکیس
نان و شراب (اثر اینیاتسیو سیلونه)
آخرین روز یک محکوم اثر ویکتور هوگو
آدمها و خرچنگها
آزادی یا مرگ اثر نیکوس کازانتزاکیس
ایالات نامتحد اثر ولادیمیر پوزنر
باخانمان، هکتور مالو
بردگان سیاه
پولینا چشم و چراغ کوهپایه، آناماریا ماتوته
تاریخ ارمنستان
تاریخ مردمی آمریکا اثر هاروی واسرمن
تاریک ترین زندان اثر ایوان اولبراخت
خداحافظ گری کوپر اثر رومن گاری
داستان کودکی من اثر چارلی چاپلین
در زیر یوغ اثر ایوان وازوف
در نبردی مشکوک اثر جان اشتاین بک
زن نانوا اثر مارسل پانیول
سادهدل اثر ولتر، ۱۳۳۳
سپیددندان (جک لندن)، ترجمه در ۱۳۳۱
سرمایهداری آمریکا
سگ کینهتوز
سمرقند
شاهزاده و گدا اثر مارک تواین، ترجمه ۱۳۳۳
غروب فرشتگان اثر پاسکال چاکماکیان
فاجعه سرخپوستان آمریکا
کرد و کردستان، نوشته واسیلی نیکیتین
گاندی اثر رومن رولان
کلود ولگرد اثر ویکتور هوگو، ترجمه در ۱۳۱۷
کلیم سامگین اثر ماکسیم گورکی
کوروش کبیر اثر آلبر شاندور
ماجراجوی جوان
مادر اثر ماکسیم گورکی
مادر اثر پرل باک
درباره مفهوم انجیلها اثر کری ولف
نیه توچکا اثر فئودور داستایوسکی
تالیف
خاطرات یک مترجم
سرگذشت ترجمههای من
زارا، عشق چوپان
مطلب مرتبط پيدا نشد
