نادر ابراهیمی در ۱۴ فروردینماه سال ۱۳۱۵ در تهران بهدنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در این شهر گذراند و پس از گرفتن دیپلم ادبی از دبیرستان دارالفنون، به دانشکده حقوق وارد شد. اما این دانشکده را پس از دو سال رها کرد و سپس در رشته زبان و ادبیات انگلیسی فارغ التحصیل شد.
او از ۱۳ سالگی به فعالیت سیاسی پرداخت که بارها باعث دستگیری، بازجویی و زندان او شد.
تهیه فهرست کاملی از شغلهای ابراهیمی، کار دشواری است. او خود در دو کتاب ”ابن مشغله” و ”ابوالمشاغل” ضمن شرح وقایع زندگی، به فعالیتهای گوناگون خود نیز پرداخته است. این فهرست ناتمامی از شغلهای اوست: کمککارگری تعمیرگاه سیار در ترکمنصحرا، کارگری چاپخانه، حسابداری و تحویلداری بانک، صفحهبندی روزنامه و مجله و کارهای چاپ دیگر، میرزایی یک حجرهی فرش در بازار، مترجمی و ویراستاری، ایرانشناسی عملی و چاپ مقالههای ایرانشناختی، فیلمسازی مستند و سینمایی، مصور کردن کتابهای کودکان، مدیریت یک کتابفروشی، خطاطی، نقاشی و نقاشی روی روسری و لباس، تدریس در دانشگاهها و …
در تمام سالهای پرکار و بیکار یا دورانی که در زندان بهسر میبرد، نوشتن را (که از ١۶ سالگی آغاز کرده بود) کنار نگذاشت. در سال ۱۳۴۲ نخستین کتاب خود را با عنوان ” خانهایی برای شب” به چاپ رسانید که داستان ”دشنام” در آن با استقبالی چشمگیر مواجه شد. تا سال ۱۳۸۰ علاوه بر صدها مقاله تحقیقی و نقد، بیش از صد کتاب از او چاپ و منتشر شده است که در بر گیرندهی داستان بلند و کوتاه، ادبیات کودکان و نوجوانان، نمایشنامه، فیلمنامه و پژوهش در زمینههای گوناگون است.
نادر ابراهیمی چندین فیلم مستند و سینمایی و همچنین دو مجموعه تلویزیونی را نوشته و کارگردانی کرده، و آهنگها و ترانههایی برای آنها ساخته است. او همچنین توانسته است نخستین مؤسسه غیرانتفاعی (غیردولتی) ایرانشناسی را تاسیس کند؛ که هزینه و زحمتهای فراوانی برای سفر، تهیه فیلم و عکس و اسلاید از سراسر ایران و بایگانی کردن آنها صرف کرد؛ ولی چنان که باید، شناخته و به کار گرفته نشد و با فرارسیدن انقلاب و جنگ، متوقف شد.
او فعالیت حرفهایی خود را در زمینه ادبیات کودکان، با تاسیس ”مؤسسهی همگام با کودکان و نوجوانان” با همکاری همسرش در آن مؤسسه متمرکز کرد. این مؤسسه، بهمنظور مطالعه در زمینه مسائل مربوط به کودکان و نوجوانان بر پا شد و فعالیتش را در حیطه نوشتن، چاپ و پخش کتاب، نقاشی، عکاسی، و پژوهش درباره خلقوخو، رفتار و زبان کودکان و نیز بررسی شیوههای یادگیری آنان دنبال کرد. ”همگام” عنوان ”ناشر برگزیده آسیا” و ”ناشر برگزیدهی نخست جهان” را از جشنوارههای آسیایی و جهانی تصویرگری کتاب کودک دریافت کرد.
ابراهیمی در زمینه ادبیات کودکان، جایزهی نخست براتیسلاوا، جایزهی نخست تعلیم و تربیت یونسکو، جایزهی کتاب برگزیده سال ایران و چندین جایزه دیگر را هم دریافت کرده است. او همچنین عنوان ”نویسنده برگزیدهی ادبیات داستانی ۲۰ سال بعد از انقلاب” را بهخاطر داستان بلند و هفتجلدی ”آتش بدون دود” بهدست آورده است.
نادر ابراهیمی در زندگی پرفرازونشیب خود، جایگاه خاصی برای ورزش نگهداشته است. او رشتههای مختلف ورزشی را تجربه کرده، یکی از قدیمترین گروههای کوهنوردی بهنام ”اَبَرمرد” را بنیان نهاده و در توسعه کوهنوردی و اخلاق کوهنوردی، تاثیرگذار بوده است.
نادر ابراهیمی از سال ۱۳۷۸ با تومور مغزی دست و پنجه نرم میکرد و تلاش داشت تا بتواند انبوه کارهای ناتمامش را که شامل تحقیقات، داستانهای بلند و کوتاه و فیلمنامه میشود، به پایان برساند.
او سرانجام در روز پنجشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۸۷ پس از ۱۰ سال بیماری درگذشت.
فعالیتهای سینمایی
نویسندگی و کارگردانی فیلم سینمایی ”صدای صحرا” تهیهشده در سینماتئاتر رکس
نویسندگی و کارگردانی فیلم مستند ”عَلَمکوه و تخت سلیمان
نویسندگی و کارگردانی فیلم مستند گل های وحشی ایران
نویسندگی و کارگردانی فیلم داستانی پدر در کوهستان
نویسندگی و کارگردانی مجموعهی تلویزیونی ٣۶ ساعتهی ”آتش بدون دود”
نویسندگی و کارگردانی۵۰ ساعت از مجموعهی تربیتی آموزشی ”سفرهای دور و دراز هامی و کامی در وطن” ـ تهیهشده در تلویزیون
تدریس فیلمنامهنویسی و کارگردانی و تحلیل فیلم در دفتر تبلیغات اسلامی حوزهی علمیهی قم
تدریس فیلمنامهنویسی و اصول کارگردانی و تحلیل فیلم در دفتر فیلمسازی سپاه پاسداران
تدریس فیلمنامهنویسی و اصول داستاننویسی در دانشکدهی صداوسیما
تدریس اصول داستاننویسی و تحلیل فیلم در دانشگاه هنر
نویسندگی و مشاورت کارگردانی مجموعهی کوتاه تلویزیونی ”هفتهی دولت”
نویسندگی، مشاورت، کارگردانی و تدوین مجموعهی ١٣ قسمتی ”جمعهی خونین مکه”
نویسندگی، کارگردانی و تدوین فیلم ۶١ دقیقهیی ”شرکت نفت در سختترین سالها”
نویسندگی، کارگردانی و تدوین یک مجموعهی تلویزیونی بهنام ”اسناد کهنه، تاریخ نو”
نویسندگی و کارگردانی فیلم مستند ”صحرای دوگانه”
گفتار متن فیلمهای مستند ”ارگ بم”، ”گلاب قمصر”، ”پ مثل پلیکان”، بخشی از ”مغولها”، ”تپههای قیطریه”، ”آنکه خیال بافت و آنکه عمل کرد” و ”کایت”
نویسندگی و کارگردانی فیلم سینمایی ”روزی که هوا ایستاد”
نویسندگی فیلمنامهی فیلم سینمایی ”دست شیطان”، و دو فیلمنامهی چاپشده: ”صدای صحرا” و ”آخرین عادل غرب”
ادبیات بزرگسال
۱
– خانهای برای شب
۲ – آرش در قلمرو تردید (یا: پاسخناپذیر)
۳ – مصابا و رویای گاجرات
۴ – بار دیگر شهری که دوست میداشتم
۵ – هزارپای سیاه و قصههای صحرا
۶ – افسانه باران
۷ – در سرزمین کوچک من – منتخب آثار
۸ – تضادهای درونی
۹ – انسان – جنایت – احتمال
۱۰ – مکانهای عمومی
۱۱ – رونوشت بدون اصل
۱۲ – درحد توانستن – شعرگونه
۱۳ – غزلداستانهای سال بد
۱۴ – ابن مشغله – زندگینامه، جلد اول
۱۵ – ابوالمشاغل – زندگینامه، جلد دوم
۱۶ – فردا شکل امروز نیست
۱۷ – براعت استهلال – از مجموعه «ساختار و مبانی ادبیات داستانی»
۱۸ – مقدمهای بر فارسینویسی برای کودکان
۱۹ – مقدمهای بر مصورسازی کتابهای کودکان
۲۰ – مقدمهای بر مراحل خلق و تولید ادبیات کودکان
۲۱ – مقدمهای بر آرایش و پیرایش کتابهای کودکان
۲۲ – دور ایران در شش ساعت – گزارش دومین نمایشگاه ایرانگردی در سال ۱۳۷۱
۲۳ – چهل نامهٔ کوتاه به همسرم
۲۴ – آتشْ بدون دود – داستان بلند هفت جلدی
۲۵ – با سرودخوان جنگ، در خطهٔ نام و ننگ
۲۶ – یک صعود باورنکردنی
۲۷ – تکثیر تاسفانگیز پدربزرگ
۲۸ – مردی در تبعید ابدی – براساس زندگی ملاصدرا
۲۹ – حکایت آن اژدها
۳۰ – بر جادههای آبیِ سرخ – داستان بلند ۱۰ جلدی، براساس زندگی میرمَهنای دوغابی
۳۱ – صوفیانهها و عارفانهها – بخشی از «تاریخ تحلیلی پنجهزار سال ادبیات داستانی ایران»
۳۲ – یک عاشقانه آرام
۳۳ – سه دیدار با مردی که از فراسوی باور ما میآمد
۳۴ – طراحی حیوانات – طرحهای کوثر احمدی، با گفتاری تحلیلی در باب مفاهیم و تعاریف «طرح» در هنرها
۳۵ – الفبا – تحلیل فلسفی ۵۰ طرح از علیاکبر صادقیـ نقاش
۳۶ – پیشگفتار ”کوچههای کوتاه” – مجموعه قصههای کوتاه گروهی از شاگردان نادر ابراهیمی
ادبیات کودک و نوجوان
۱ – کلاغها – جایزه اول فستیوال کتابهای کودکان توکیو ژاپن، جایزه اول – سیب طلایی – براتیسلاوا، جایزه اول تعلیم و تربیت از یونسکو
۲ – سنجابها
۳ – دور از خانه – قصه برگزیدهٔ آسیا، از سوی «سازمان جهانی یونسکو» و کتاب برگزیده شورای کتاب کودک در سال ۱۳۴۷
۴ – قصه گلهای قالی
۵ – پهلوان پهلوانان؛ پوریای ولی – کتاب برگزیده از سوی «آکادمی المپیک» همایش فردوسی و اخلاق پهلوانی ۱۳۸۴، جایزه بزرگ جشنوارهٔ کتاب کودک کنکور نوما، ژاپن ۱۹۷۸
۶ – باران – آفتاب و قصه کاشی
۷ – بزی که گم شد
۸ – من راه خانهام را بلد نیستم
۹ – سفرهای دورودراز هامی و کامی در وطن
۱۰ – پدر چرا توی خانه ماندهاست – از مجموعه«قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۱ – جای او خالی – از مجموعه «قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۲ – نیروی هوایی – از مجموعه «قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۳ – سحرگاهان همافرها اعدام میشوند – از مجموعه «قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۴ – برادرت را صدا کن – از مجموعه «قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۵ – برادر من مجاهد، برادر من فدایی – از مجموعه «قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۶ – جَنگ بزرگ از مدرسهٔ امیریان – از مجموعه «قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۷ – نامهٔ فاطمه، پاسخِنامهٔ فاطمه – از مجموعه «قصههای انقلاب برای کودکان»
۱۸ – مامان! من چرا بزرگ نمیشوم – از مجموعه «قصههای ریحانه خانم»
۱۹ – روزی که فریادم را همسایهها شنیدند – از مجموعه «قصههای ریحانه خانم»
۲۰ – آدم وقتی حرف میزند چه شکلی میشود – از مجموعهی«قصههای ریحانه خانم»
۲۱ – درخت قصه ـ قُمریهای قصه – جایزه کتاب برگزیده ازسوی هیات داوران بزرگسال کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، جایزه کتاب برگزیده ازسوی هیات داوران خردسال، ترجمهشده به زبان روسی در ترکمنستان
۲۲ – عبدالرزاق پهلوان – کتاب برگزیده از سوی «آکادمی المپیک» همایش فردوسی و اخلاق پهلوانی ۱۳۸۴
۲۳ – آنکه خیال بافت و آنکه عمل کرد
۲۴ – حکایت کاسهٔ آب خنک – از مجموعه «نوسازی حکایتهای خوب قدیم برای کودکان»
۲۵ – حکایت دو درخت خرما – از مجموعه«نوسازی حکایتهای خوب قدیم برای کودکان»
۲۶ – آن شب که تا سحر – از مجموعه «نوسازی حکایتهای خوب قدیم برای کودکان»
۲۷ – قلب کوچکم را به چه کسی هدیه بدهم؟ – دیپلم افتخار نخستین نمایشگاه بینالمللی تصویرگران کتاب کودک ۱۳۷۲
۲۸ – مثل پولاد باش پسرم؛ مثل پولاد – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۲۹ – داستان سنگ و فلز و آهن – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۰ – با من آشنا شو، با من دوست شو – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۱ – هستم اگر میروم؛ گر نروم نیستم – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۲ – راستی اگر نبودم – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۳ – کمیاب و قیمتی اما… – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۴ – مدرسهٔ بزرگتری هم وجود دارد – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۵ – گلآباد دیروز؛ گلآباد امروز – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۶ – گلآباد امروز؛ گلآباد فردا – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۷ – فرهنگ فراوردههای فلزی ایران – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۸ – هفت آموزگار مهربان – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»
۳۹ – ما مسلمانان این آب و خاکیم – از مجموعه «ایران را عزیز بداریم»دریافت جایزه نخست آسیایی تصویرگران کتاب کودک ۱۳۷۰
۴۰ – قصه سار و سیب
۴۱ – قصه موش خودنما و شتر باصفا
۴۲ – با من بخوان تا یاد بگیری
۴۳ – حالا دیگر میخواهم فکر کنم
۴۴ – قصه قالیچههای شیری
۴۵ – همه گربههای من ۱ و۲
۴۶ – دیدار با آرزو
نمایشنامه
۱ – اجازه هست آقای برشت؟
۲ – وسعت معنای انتظار (سه قصه نمایشی)
۳ – یک قصه معمولی و قدیمی در باب جنایت
فیلمنامه
۱ – آخرین عادل غرب
۲ – صدای صحرا
ترجمهها
۱ – مویه کن سرزمین محبوب – ترجمه با همکاری فریدون سالک
۲ – از پنجره نگاه کن – ترجمه با همکاری احمد منصوری
۳ – دوست؛ کسی است که آدم را دوست دارد – ترجمه با همکاری احمد منصوری
۴ – آدم آهنی – کتاب برگزیده سال ۱۳۵۱ از سوی شورای کتاب کودک، ترجمه با همکاری احمد منصوری
مطالب مرتبط:
